Herinneringen bepalen wie je bent. Dat zei Douwe Draaisma laatst tijdens een interview met Fons de Poel tijdens Brandpunt. Nu is Douwe Draaisma bijzonder hoogleraar voor de geschiedenis van de psychologie of, zoals Brandpunt dat kort samenvatte: geheugenprofessor. Hij heeft erover nagedacht, om het nog korter te zeggen.
Maar inderdaad, onze herinneringen bepalen ons levensverhaal en maken ons uniek. Geen mens heeft dezelfde herinneringen, al zou je alles samen doen.
Om duidelijk te maken hoe ons geheugen werkt, haalde hij een citaat aan van Cees Nooteboom:
“De herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil”.
Dit vond ik jammer. Iedereen weet dat een hond in de regel niet gaat liggen waar hij wil. Hij moet ‘op de plaats’ of ‘in z’n mandje’. In vele gezinnen mag hij niet op de bank of op het bed. Er is geen wezen op aarde wat gewilliger ‘zit’, ‘lig’ of ‘af’ gaat dan een hond.
Dat is het tegenovergestelde van hoe het geheugen werkt.
Ik wil daarom, in plaats van Cees Nooteboom, voorstellen om Fons van Poel te citeren:
“Dus het geheugen is geen archiefkast”.
Gunst hemel, nee, alles behalve dat. En Douwe Draaisma legde enthousiast uit dat het geheugen gezien moet worden als een dagboek ‘wat je niet los kan laten’.
“Je blijft maar terugbladeren,” vertelde hij, “je blijft er dingen bijschrijven, in de kantlijn of ertussen. Of je scheurt er bladzijden uit”.
Omdat hij vervolgens zo openhartig de camera inkeek, leek het net of dat zijn favoriete gedeelte was, die bladzijden eruit scheuren.
Nu lijkt het of het geheugen toch een hond is die gaat liggen waar hij wil, of een archiefkast.
Maar wederom is dat niet het geval. Wij scheuren namelijk de prettige herinneringen uit ons dagboek.
“Die geweldige, intieme avond met een goed gesprek en een goed glas wijn,” vertelde Douwe. Waarvan we dachten dat we hem nooit zouden vergeten, althans, we zouden dat niet willen. Maar wij kunnen niet bepalen wat we onthouden dus flatch, drie pagina’s geluk uit ons geheugendagboek gescheurd. Zomaar.
Bij nare herinneringen gaat het anders. Nare herinneringen hebben immers een functie.
“Nare herinneringen behoeden ons ervoor om hetzelfde nogmaals mee te maken”, vertelde Douwe aan Fons.
Dus die blijven gewoon standaard in ons geheugendagboek zitten. Om ons ervoor te behoeden te denken: sjeeeezus, hoe ben ik nu alweer in deze situatie verzeild geraakt?
Echter.
Wanneer het geheugen toch iets meer leek op de hond van Cees Nooteboom die blijkbaar alles mocht doen waar hij zin in had en ging liggen waar hij wou, dan zouden wij hele andere mensen zijn. Herinneringen bepalen immers wie je bent. En de hond van Cees Nooteboom zou zeker lekkere plekjes zoeken. Op de bank. Op bed. In bed.
Wanneer ons geheugen juist de gelukkige momenten behield zoals dat goede gesprek met die wijn, dan zouden wij met deze innerlijke positieve feedback nog heel wat van dit soort avondjes in de agenda zetten. En maar blijer en gelukkiger worden.
Wanneer ons geheugen vanuit een nogal negatieve houding van ‘oeps, dat was niet leuk’ of ‘aiaiaaaai schrok ik me een hoedje’ ons maar blijft behoeden voor meer van datzelfde, dan schiet dat natuurlijk niet op. Vooral niet wanneer we de situatie kranig gehanteerd hebben en inmiddels voorbij is.
Wanneer ons geheugendagboek nou juist die bladzijden eruit scheurde, zouden we ons helemaal niet herinneren dat we alweer van de fiets af flikkeren, de verkeerde partner hebben getrouwd of anderszins weer aan lager wal zijn geraakt.
We zouden niet denken: ‘sjeezus het overkomt me alweer’. We zouden ons gewoon verwonderd afvragen: ‘wat is dit nu voor incident op mijn gelukkige levenspad’. Ik weet niet of we ons er veel van aan zouden trekken. Waarschijnlijk zouden we een gezellige avond plannen, met een goed gesprek en een goed glas wijn.
Herinneringen maken ons dus niet tot wat we zijn. Herinneringen geven ons een beperkte blik op onszelf. Het enige wat we kunnen concluderen is dat we veel gelukkiger zijn dan we denken. Ons leven is veel voller, blijer, spannender; eigenlijk ronduit zinderend.
We weten het alleen niet.
Woef!
poeh poeh….